İran rialının dollar qarşısında tarixi minimuma enməsi ilə Tehranda etiraz aksiyaları başlayıb. Qida qiymətlərindəki kəskin artım və həyat bahalığı sanksiyalar altında olan ölkədə iqtisadi təzyiqi daha da artırıb.
İranın paytaxtı Tehran yerli valyuta olan rialın kəskin dəyər itirməsindən sonra etiraz nümayişlərinə səhnə olub. Dollar qarşısında rekord səviyyədə ucuzlaşan rial ərzaq qiymətlərini bahalaşdırıb və sanksiyalar səbəbindən kövrək olan iqtisadiyyatda böhranın dərinləşdiyinə işarə edib.
Rialın tarixi süqutu
Rial bazar günü qeyri-rəsmi bazarda 1 dollar qarşısında 1 milyon 450 min səviyyəsinə qədər geriləyərək tarixi dip nöqtəsini görüb. Bazar ertəsi günorta saatlarında bir qədər toparlanaraq 1,38 milyon səviyyəsinə yüksəlsə də, yaşanan kəskin dalğalanma həyəcan təbili çalıb. Ekspertlər bu inkişafın keçmiş illərdə ölkəni sarsıdan genişmiqyaslı etirazların bənzəri olan bir prosesin xəbərçisi ola biləcəyinə diqqət çəkirlər.
Böyük Bazarda etirazlar
Dövlət televiziyası bazar ertəsi Tehranın Böyük Bazarında (Bazar-e Bozorg) "məhdud" etirazların yaşandığını iddia edən görüntülər yayımlayıb. Lakin sosial mediada paylaşılan videolar aksiyaların daha genişmiqyaslı olduğunu və çox sayda sahibkarın dükanlarını bağladığını ortaya qoyub. Bəzi görüntülərdə təhlükəsizlik qüvvələrinin kütləni dağıtmaq üçün gözyaşardıcı qazdan istifadə etdiyi iddia olunub. "Bloomberg" bu görüntülərin doğruluğunu müstəqil şəkildə təsdiqləyə bilməyib.
Hökumətdən təcili iclas və kadr dəyişikliyi
İran dövlət mediası hadisələrdən sonra hökumətin iqtisadi komandasının “valyuta, ticarət və ictimai rifah siyasəti” mövzusunda təcili iclas keçirdiyini bildirib. Eyni gündə dövlət xəbər agentliyi IRNA, Prezident Məsud Pezeşkiyanın Mərkəzi Bankın sədri Məhəmməd Rıza Farzinin istefasını qəbul etdiyini və onun yerinə keçmiş iqtisadiyyat naziri Abdolnasır Hemmatini təyin etdiyini xəbər verib.
İnflyasiya və həyat bahalığı
"Bloomberg"in xəbərinə görə, nümayişlər hələlik məhdud miqyasda qalsa da, Tehrandakı etirazlar yüksək inflyasiya və artan yaşayış xərclərinin milyonlarla iranlı üzərindəki təzyiqini nümayiş etdirib. İnflyasiyanın 40%-dən yuxarı olduğu ölkədə əhalinin alıcılıq qabiliyyəti sürətlə aşağı düşür.
Sanksiyalar və xarici gərginlik
Beynəlxalq sanksiyalar İran iqtisadiyyatı üzərində ağır yük olmağa davam edir. Xüsusilə neft ixracından əldə edilən gəlirlərin məhdudlaşdırılması büdcə balanslarını çətinləşdirir. İyun ayında İsrailin ABŞ-ın dəstəyi ilə İranın nüvə obyektlərinə təşkil etdiyi hava hücumları, Tehran və Vaşinqton arasında sanksiyaların yumşaldılması müqabilində nüvə fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan danışıqlara da son qoyub.
Yeni gəlir axtarışı və risklər
Bu hadisələrdən sonra İran rəhbərliyi yeni gəlir mənbələri axtarmağa başlayıb. Bunların arasında 2019-cu ildən bəri ilk dəfə subsidiyalı benzin qiymətlərinin artırılması da var. Lakin bu addım keçmişdə ölkə daxilində ölümlə nəticələnən kütləvi etirazlara səbəb olmuşdu.
Mübahisəli büdcə layihəsi
Keçən həftə hökumət növbəti maliyyə ili üçün büdcə layihəsini parlamentə təqdim edib. Layihədə vergi gəlirlərinin 60% artırılması hədəflənərkən, dövlət işçiləri və pensiyaçılar üçün nəzərdə tutulan 20%-lik maaş artımı yüksək inflyasiya qarşısında qeyri-kafi hesab olunur. İqtisadçılar xəbərdarlıq edirlər ki, mövcud şərtlər daxilində bu siyasətlər ictimai narazılığı daha da artıra bilər.
İran rialı tarixi minimuma düşdü: Paytaxtda mağazalar bağlanır, xalq küçələrə çıxır
+04
SCOOP News